Pastoralas e Biarn

Pastoralas en Biarn au truvèrs deus sègles

A la debuta, qu'i son los Mistèris e los Miracles, jogats peus clergues, au sègle XIV hens les églises, puish peus laïcs suus parvís. Aquò que perdura dinc a que la Reforma hè estancar aqueths espectacles jutjats profanatòris, imitada d’auta part per la contre-reforma per un edict reiau d’interdiccion en 1548. Arriba la Renaishença qui obreish navèths orisonts. Tot çò qui a de vielh qu'ei de mòda. Teocrite e Virgile, qui an exaltat la vita pastorau e bucolica dab pastors e dius deus sons, que son hicat au gost deu dia. Las permèras Pastoralas qu'apareishen un drin pertot en França, aperadas Mistèris en Bretanha, Nadaus o Miracles en Provença, Pastoralas en Gasconha e en Sola. L’Ortesian Loís Batcave, lo Lescarian Jan-Enric de Fondeville, le Gèrsés
Jan de Garròt entres autes escriben liveròts inspirats d’almanacs de colportadors que tornan véner aus « regents » pastoralièrs, los quaus ne mancan pas d’actors tà pujar suus emponts.

Tà jogar ua Pastorala hens un borg o un vilatge qu'ei ua consecracion. Que cau saber que'us poblans, per tant que sia la loa classa sociau, que son causits en permèr tà la loa prestancia e la loa votz. Pas mei que'u public,ne coneishen lo francés e jogan causas com «Les quatre frères Aymon», «Charlemagne», «Geneviève de Brabant» e autas òbras a la glòri de personatges istorics. Ací, qu'èm hens lo baròc, lo prétèxte passa abans lo tèxte. Los òmis sols qu'an dret de jogar autaplan los ròtles de hemnas.

A l’imatge deu teatre antic, anadas e tornadas a l'empont que's multiplican e los figurants ne son pas mens fièrs que'us permèrs ròtles, comedians passant-se las fonccions de pair en hilh.
Se tot aquò passa sovent per dessús lo cap deu pòble, los viatjadors e jornalistes aimadors d’exotisme rustic presan aqueth genre de manifestacion.
Los vèrs immudablaments de ueit pès que's desglaran a còps dinc a sheis òras a la seguissa (tistèth vrèsperon de conselhar !), sonca arrompits d'intermèdis musicaus jogats peus musicaires deu lòc.

Los notables qu'an l’aunor màger d'assède's sus l'empont. A còps l’assadorada de vin e la calor possan au tarridament, coma l'asseguran los rapòrts de polícia o de gendarmeria de l’epòca, a l’exemple de Benac en Bigòrra on las hemnas deu vilatge que's susmautén permor que’us volón har pagar l’entrada de l'espectacle.
Que vedón a Ortes ua pastorala interdita car lo subjècte n'èra pas deu gost deus catolics de l’endret. De Nadau a Pasquetas (permèr dimenge après Pascas), que's jogavan las pastoralas dab entretempsasoladas e calhavaris de Carnaval.
Arribava lavetz la sason deus tribalhs de la tèrra e los costumes de la Pastorala qu'èran estruçats hens los cabinets.